Najnowszy zeszyt PSB

We wrześniu 2017 ukazał się zeszyt 211 PSB - czwarty zeszyt tomu 51. Kontynuujemy w nim życiorysy sławnych Polaków o nazwiskach na literę "Ś" (87 postaci) - jak zawsze od Średniowiecza do XX wieku, najrozmaitszych zawodów i zasług.  

 

 

Zeszyt 211 (T. 51/4)

Obejmuje hasła: Święcicki Wojciech - Świrski Krik

     W najnowszym zeszycie znajduje się szczególnie dużo postaci ze średniowiecza, z reguły o imionach i nazwiskach: Świętobor, Świętopełk, Świętosław, Świnka, Śwircz i Świrski. Najstarszym z nich jest książę pomorski Świętobor, żyjący na przełomie XI i XII wieku. Inna postać z XII wieku to m. in. komes krakowski Świętosław. Obszerny biogram otrzymał namiestnik książąt polskich, książę gdański i pomorski Świętopełk (zm. 1266), zwany czasem Wielkim. Zaskakujący jest życiorys Świętosława z Wąsoszy, wojewody tczewskiego, który w r. 1339, na procesie warszawskim z Krzyżakami, wykazał się znakomitą pamięcią sięgającą dziejów Pomorza w XIII wieku. Zwraca też uwagę Świętosław zwany Milczącym (zm. po 1493), krakowski asceta i bibliofil, oraz Piotr Śwircz (zm. 1458-1476), chorąży kamieniecki. Przedstawiamy jednego z pierwszych w Polsce poetów łacińskich, Adama Świnkę z Zielonej (zm. 1433), sekretarza Władysława Jagiełły. Wyjątkowe miejsce zajmuje Świętosława (Svatava, zm. 1126), polska księżniczka, wydana za księcia czeskiego Wratysława II i razem z nim koronowana w Pradze w r. 1085 jako pierwsza w dziejach królowa Czech. W gronie pisarzy znajdujemy Aleksandra Świętochowskiego (1849-1938), publicystę, dramaturga i prozaika, przywódcę warszawskiego pozytywizmu. Jest tu także obecny jego syn, Ryszard Świętochowski (1882-1941), fizyk i polityk, bliski współpracownik gen. Władysława Sikorskiego. Nie był z oboma spokrewniony Zbigniew Świętochowski (1905-1970), spiker Polskiego Radia, który 1 września 1939 o godz. 6.30 poinformował o wkroczeniu do Polski armii niemieckiej. W gronie postaci XVIII-wiecznych zwraca uwagę Józef Świętorzecki (1749-1796?), poeta, tłumacz i radykalny działacz polityczny. Do historii XIX-wiecznej odnosi się biogram Zenona Świętosławskiego (1811-1875), przywódcy emigracyjnych Gromad Ludu Polskiego w Anglii. Nauki ścisłe reprezentuje Wojciech Świętosławski (1881-1968), światowej sławy chemik, w Polsce sanacyjnej minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego, a nauki humanistyczne - Stanisław Świrko (1911-1992), historyk literatury i folklorysta. Widzimy przedstawicieli rodu litewskich kniaziów Świrskich, którego protoplastą był Krik Świrski (zm. 1445), a z którego wywiódł się m. in. Czesław Świrski (1884-1973), bojowiec socjalistyczny, adiutant Józefa Piłsudskiego. Nie wiadomo natomiast, czy takie koneksje rodzinne miał również siostrzeniec Marii Konopnickiej Jerzy Świrski (1882-1959), wiceadmirał, zmarły na emigracji w Wielkiej Brytanii.

Życiorysy zamieszczone w zeszycie 211 PSB:  

Święcicki Wojciech (dokończenie)
Święcicki Stefan Zygmunt (1836-1910), lekarz, filantrop
Święcki Antoni Julian (1913-1989), inżynier rolnik
Święcki Jeremi (1913-1991), lekarz onkolog
Święcki Tomasz Ignacy (1774-1837), prawnik, historyk
Święcki Wojciech (1826-1873), rzeźbiarz
Święcki Zbigniew (1921-2000), inżynier chemik
Święsław ze Świeszkowic (zm. 1374), kanonik i oficjał krakowski
Święszkowski Marek (1907-1995), działacz harcerski
Świętecki Jakub (1591-1663), jezuita, matematyk
Świętek (1.poł.XIV w.), żupnik i celnik krakowski
Świętobor (XI/XII w.), książę pomorski
Świętochna z Brzeźna i Grabia (zm. po 4 VI 1437), kasztelanowa kruszwicka
Świętochowski Aleksander (1849-1938), przywódca pozytywizmu warszawskiego
Świętochowski Bolesław (1895-1975), agrotechnik
Świętochowski Robert Maria (1907-1978), dominikanin, historyk
Świętochowski Ryszard (1882-1941), fizyk, działacz polityczny
Świętochowski Stanisław (1879-1958), organizator przemysłu górniczego
Świętochowski Zbigniew (1905-1970), spiker Polskiego Radia
Świętopełk (pocz. XII w.), książę pomorski
Świętopełk (zm. 1266), książę gdański i pomorski
Świętopełk z Irządz (zm. między 1312 a 1316), wojewoda krakowski i łęczycki
Świętopełk z Irządz (zm. między 1390 a 1391), wojewoda sieradzki
Świętopełk z Radolina (zm. 1409), cześnik kaliski
Świętopełk z Zadusznik (zm. 1428), kantor krakowski, kanclerz gnieźnieński
Świętorzecki Antoni (ok.1719/20-1799?), pisarz ziemski miński
Świętorzecki Apolinary (1835-1915), powstaniec styczniowy, zesłaniec
Świętorzecki Bolesław (1831-1888), powstaniec styczniowy, działacz emigracyjny
Świętorzecki Józef (1749-1796?), poeta, tłumacz, działacz polityczny
Świętorzecki Józef Zachariasz (1876-1936), generał brygady Wojska Polskiego
Świętorzecki Mieczysław (1814 lub 1815-1862), marszałek powiatu sieneńskiego
Świętorzecki Stefan Rodryg (1823-1909), urzędnik, powstaniec styczniowy, zesłaniec
Świętosław (ok.1115-1176?), komes krakowski
Świętosław (zm. po 1279), wojski spycimierski, sędzia sieradzki
Świętosław (zm. w lub po 1384), podskarbi królewski
Świętosław (zm. 1390), benedyktyn, opat klasztoru w Sieciechowie
Świętosław (zm. ok. 1410), biskup łucki
Świętosław (zm. 1434), ostatni znany kasztelan karzecki
Świętosław zw. Milczący (zm. po 1493), asceta, bibliofil
Świętosław z Brzezia (zm. po 1258), łowczy kujawski
Świętosław Litwos z Businy i Kazanowa (zm. m. 1430 a 1436), wielkorządca krakowski
Świętosław z Szańca (zm. 1388), doktor prawa kanonicznego
Świętosław z Szubina, Grodziska i Ruśca (zm. 1403?), podkomorzy poznański, Świętosław ze Świdra i Łukowa (zm. m. 1443 a 1447), pierwszy sędzia ziemski łukowski
Świętosław z Wąsoszy (zm. m. 1339 a 1347), wojewoda tczewski, rycerz pasowany
Świętosław z Wilkowa (XIV w.), kopista, zapewne iluminator
Świętosław z Wojcieszyna (zm. po 1473), dziekan kolegiaty warszawskiej
Świętosław z Wrzący (zm. 1471), wikariusz generalny i oficjał włocławski
Świętosław Szczenię z Zawady (ok. 1370 - m. 1432 a 1435), podsędek sieradzki
Świętosława (zm. 1126), księżniczka polska, królowa  Czech
Świętosławski Aleksander (1810-1835), powstaniec listopadowy, emigrant
Świętosławski Jan (zm. 1619), podkomorzy przemyski, referendarz koronny
Świętosławski Wojciech (ok.1742-1811?), konfederat barski, targowiczanin
Świętosławski Wojciech (1881-1968), fizykochemik, minister
Świętosławski Zenon (1811-1875), przywódca Gromad Ludu Polskiego
Świnarski Stanisław (1900-1961), inżynier fortyfikacji
Świniarski Alojzy (1871-1935), stolarz, działacz związkowy
Świniarski Michał (1740-1793), prawnik, publicysta, polityk
Świniarski Szczepan (1769-1838), postaniec kościuszkowski
Świniuski Michajło (zm. 1545), pisarz nadworny Zygmunta Starego
Świnka Adam (zm. 1399?), kasztelan sieradzki
Świnka Adam z Zielonej (zm. m. 1428 a 1429), kasztelan rypiński i dobrzyński
Świnka Adam z Zielonej (zm. 1433), sekretarz Władysława Jagiełły, poeta
Świnka Bogusław (zm. 1435), wikariusz generalny warszawski i włocławski
Świnka Jakub ze Strzyg (zm. m. 1451 a 1452), rycerz pasowany, kasztelan rypiński
Świnka Jan z Pomorzan (zm. 1476), podstoli i chorąży lwowski
Świostek (Róg-Świostek) Mieczysław (1919-2000), działacz ludowy i komunistyczny
Śwircz Adam zw. Jarosz z Husiatyna (zm.ok. 1518), chorąży kamieniecki
Śwircz Andrzej z Nowodworu (zm. 1510), podkomorzy kamieniecki
Śwircz Mikołaj  Biedrzych (zm. m. 1492 a 1496), kasztelan kamieniecki
Śwircz Piotr Adamkowicz (zm. ok. 1467), chorąży kamieniecki
Świrczyński Antoni (1670-1727), jezuita, autor dzieł teologicznych
Świrenkowicz Bartłomiej (ok.1433-1482), biskup miednicki
Świrko Stanisław (1911-1992), historyk literatury, folklorysta
Świrkowski Edward (1915-1999), inżynier elektryk
Świrkowski Romuald (1886-1942), ksiądz, działacz społeczny
Świrski Aleksander (1587-1655), bernardyn, prowincjał prowincji ruskiej
Świrski Andrzej (zm. przed 1492), kniaź litewski
Świrski Andrzej (zm. 1508), kniaź litewski, kanonik wileński
Świrski Czesław (1884-1973), bojowiec socjalistyczny, adiutant Naczelnika Państwa
Świrski Gabriel (ok.1550- po 1593), tłumacz „Georgik” Wergiliusza
Świrski Ignacy (1885-1968), biskup siedlecki
Świrski Jakub (ok.1535-1585), marszałek hospodarski
Świrski Jan (zm. 1594), mostowniczy połocki, dzierżawca mejszagolski
Świrski Jerzy (1882-1959), wiceadmirał
Świrski Jerzy (1903-1980), działacz ludowy
Świrski Józef (1794-1854), minister spraw wewnetrznych Rządu Narodowego w r. 1831
Świrski Krik (zm. 1447), kniaź litewski

 

  

Świętochowski Aleksander
Od r. 1897 pozostawał Ś. z żoną w separacji. W tym czasie zerwał też stosunki z najstarszym synem, Aurelim. W maju 1899 wyjechał na kurację do Karlsbadu, a jesienią t.r. wystąpił do sądu o rozwód. W r. 1901 przeniósł się z mieszkania przy ul. Nowogrodzkiej 39 do lokalu przy ul. Marszałkowskiej 95, blisko mieszkania Bąkowskiej. Żona walczyła jednak o utrzymanie małżeństwa, co nieraz doprowadzało do sytuacji kompromitujących. Ś. coraz częściej wyjeżdżał do Brzezin; prawdopodobnie dla pozorowania przed rodziną złego stanu finansowego, opublikował w „Prawdzie” (1901 nr 21-25) informację o sprzedaży majątku. Rozprawa rozwodowa w r. 1902 nie przyniosła rozstrzygnięcia.

Z biogramu autorstwa Dawida Marii Osińskiego

 

Świętochowski Robert Maria
Kontynuował wówczas badania nad dziejami rodu Świętochowskich i doszedł do przekonania, że jest ostatnim z żyjących potomków pogańskich Prusów («ultimus Pruthenorum»). W związku z tym wysłał 18 VI 1959 pismo do generała dominikanów o. Michaela Browna, w którym prosił o zwolnienie go ze ślubu czystości w celu wzbudzenia potomka.  

Z biogramu autorstwa Tomasza Gałuszki

 

Świętopełk
Wobec niesubordynacji Ś-a oraz w celu rozwiązania konfliktu w Wielkopolsce zwołano w listopadzie 1227 zjazd książąt, możnych i duchowieństwa w Gąsawie. Podczas zjazdu, 23 lub 24 XI t.r., doszło do napadu przeprowadzonego przez siły pomorsko-wielkopolskie oraz do zabójstwa Leszka Białego i ciężkiego ranienia Henryka Brodatego. Źródła mówiące o tych wydarzeniach, w zależności od proweniencji terytorialnej, o zabójstwo księcia oskarżają Ś-a lub Władysława Odonica. Możliwe jednak, że zamordowanie Leszka Białego było przypadkowe i nastąpiło przy próbie jego porwania celem wymuszenia na nim ustępstw (Śliwiński). W przeciwieństwie do pewnego ostracyzmu, z jakim spotkał się po tym wydarzeniu Władysław Odonic, Ś-a nie dotknęły żadne restrykcje ze strony książąt piastowskich, ani potępienie polskiego Kościoła. Faktem jest jednak, że śmierć Leszka Białego leżała w interesie Ś-a.

Z biogramu autorstwa Marka Smolińskiego

 

Świętorzecki Józef
Po klęsce Rzpltej w wojnie z Rosją informował o sytuacji w Warszawie przebywających na emigracji Kołłątaja oraz I. Potockiego (znanych jest 37 jego listów do Potockiego z okresu od 28 VII 1792 do 15 III 1794, ogłoszonych w zbiorze „Tajna korespondencja z Warszawy do Ignacego Potockiego 1792-1794”, W. 1961). Nie krył entuzjazmu na wieść, która dotarła do Warszawy w październiku 1792, o wojennych sukcesach rewolucyjnej Francji w wojnie z koalicją. Uważany za «ajenta Kołłątaja i Potockich», nazywany warszawskim Robespierrem, należał do lewicy tajnego sprzysiężenia, powstałego w maju 1793 (na początku kwietnia 1794 przekształconego w Związek Rewolucyjny). Zadenuncjowany przez Tadeusza Włodka, został w maju 1793 usunięty z Wydz. Policji. Dn. 28 III 1794 poseł rosyjski O. Igelström zażądał aresztowania Ś-ego pod zarzutem utrzymywania kontaktów z Potockim i Kołłątajem. Ś. jednak został ostrzeżony przez Joachima Moszyńskiego i uciekł tego dnia ze stolicy.

Z biogramu autorstwa Mikołaja Getki-Keniga i Andrzeja Haratyma

 


Świętosław zwany Milczącym
Odnaleziony wśród zbiorów Ś-a anons wydawniczy Antona Kobergera, zapowiadający druk „Liber chronicarum” Hartmanna Schedla (B. Nauk. PAU i PAN w Kr., sygn. Alb. 564a), potwierdza, że Ś. uważnie śledził bieżący rynek wydawniczy. We wszystkich książkach odnotował datę zakupu, cenę pozycji, osobę sprzedawcy, a także dyspozycje co do ich dalszych losów. Część księgozbioru rozdysponował za życia, pozostała część miała trafić do wskazanych przez niego instytucji kościelnych dopiero po jego śmierci. Najhojniej obdarował klasztor Karmelitów na Piasku w Krakowie

Z biogramu autorstwa Elżbiety Knapek

 

Świętosława
Bliskie i długoletnie związki łączyły Wratysława II z niemieckim królem, a od r. 1084 cesarzem Henrykiem IV, w którego zbrojnych wyprawach wielokrotnie uczestniczył. W nagrodę za wierność, podczas synodu w Moguncji, otrzymał od niego na przełomie kwietnia i maja 1085 zgodę na przyjęcie tytułu króla Czech, a wg Kosmasa także króla Polski. Ś., odziana w królewską szatę (Kosmas), została z mężem koronowana przez arcybp. trewirskiego Egilberta w Pradze 15 VI, w dzień liturgicznego wspomnienia patrona Czech, św. Wita, w r. 1085 lub 1086. Była to pierwsza koronacja w dziejach Czech, jednak bez prawa sukcesji. Z okazji uroczystości Wratysław, może ze Ś-ą, ufundował bogato iluminowany ewangeliarz (tzw. Kodeks wyszehradzki).

Z biogramu autorstwa Patrycji Gąsiorowskiej

 


Świętosławski Wojciech
Z nominacji prezydenta Ignacego Mościckiego został we wrześniu 1935 senatorem RP. W rządzie Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego, za namową prezydenta Mościckiego, objął 13 X t.r. stanowisko ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego; funkcję ministerialną zachował w powstałym 16 V 1936 gabinecie gen. Felicjana Sławoj Składkowskiego. Razem z wicepremierem Eugeniuszem Kwiatkowskim oraz ministrami Zyndramem-Kościałkowskim, Juliuszem Poniatowskim i Emilem Kalińskim reprezentował wtedy wspierającą prezydenta Mościckiego tzw. grupę zamkową. Wiosną 1936 opracował projekt utworzenia przez towarzystwa naukowe Rady Nauk Ścisłych i Stosowanych; w ramach powstałej t.r. Rady (której został członkiem) działało piętnaście koordynujących prace naukowe specjalistycznych komitetów. W przemówieniu na posiedzeniu sejmowej komisji budżetowej w styczniu 1937 uznał za niemożliwe wprowadzenie na uczelniach tzw. getta ławkowego (oddzielne miejsca dla chrześcijan i żydów); wg własnych wspomnień nie mógł jednak temu zapobiec z braku zaplecza politycznego.

Z biogramu autorstwa Stanisława T. Sroki

 

Świętosławski Zenon
Na początku l. pięćdziesiątych związał się Ś. z liczącą ok. 200 osób międzynarodową grupą republikańskich wygnańców, węgierskich, włoskich i francuskich, którzy po Wiośnie Ludów i zamachu stanu w r. 1851 Ludwika Napoleona Bonapartego osiedli na Jersey. Dn. 4 IX 1852 kupił dom przy Dorset Street 19 i założył drukarnię – Universal Printing Establishment; składał w niej teksty polskich, francuskich, włoskich i rosyjskich demokratów-emigrantów, m.in. wydawnictwa A. Hercena, a także odezwy G. Mazziniego oraz przemówienia i listy otwarte V. Hugo, przebywającego w l. 1852-5 na Jersey i aktywnie uczestniczącego w organizowanych przez Ś-ego uroczystych wieczorach poświęconych rocznicom powstania listopadowego i rewolucji lutowej 1848 r.

Z biogramu autorstwa Krzysztofa Marchlewicza

 

Świrski Czesław
Kolejne rozpoznanie prowadził przed planowaną przez Piłsudskiego akcją przejęcia przewożonej koleją poczty pieniężnej pod Bezdanami (pow. wilejski); ustalił terminy transportu pieniędzy, a w ekspriopriacji wyznaczonej na 19 IX 1908 dowodził grupą bojowców podróżujących z Warszawy koleją (wskutek braku synchronizacji działań akcja została odłożona). Dn. 26 IX t.r. w akcji na stacji Bezdany zabezpieczał pociąg wraz z oddziałem Walerego Sławka, a następnie opanował wagon pocztowy, po czym na peronie stacyjnym zameldował Piłsudskiemu wykonanie zadania, zyskując miano «pierwszego żołnierza polskiego od roku 1864». Wymknąwszy się policyjnej obławie przebywał w Wilnie, a następnie w Warszawie, skąd po policyjnym przeszukaniu 29 IX tajnej drukarni organu PPS „Robotnik” przy ul. Foksal 18, gdzie znaleziono jego notatki z przygotowań do akcji pod Bezdanami, wyjechał do Petersburga. Wrócił jednak 8 X do Warszawy, by nazajutrz towarzyszyć Marii Woyczyńskiej, żonie straconego tego dnia Mireckiego-Montwiłła. Posługując się paszportem studenta Stefana Eichlera, usiłował przedostać się do Galicji, jednak 10 X na stacji Granica (obecnie Maczki) został aresztowany.

Z biogramu autorstwa Alicji Pacholczykowej

 

Świrski Jerzy
Dn. 19 I 1941 awansował na wiceadmirała. Wobec podwładnych bardzo oficjalny, oschły, surowy i nie zawsze sprawiedliwy, doprowadzał do konfliktów, na których tle doszło 19 VII t.r. do samobójstwa kmdr. ppor. Bogusława Krawczyka, dowódcy ORP «Wilk». T.r. skonfliktował się też z gen. Sikorskim, ale podjęta przez Naczelnego Wodza próba odwołania go została zatrzymana prawdopodobnie dzięki interwencji brytyjskiej Admiralicji. Doskonaląc wewnętrzną organizację Kierownictwa Marynarki Wojennej, tworzył nowe referaty, m.in. w styczniu 1941 referat informacyjny, a w maju 1943 referat planowania, zajmujący się przygotowaniem powojennej organizacji Marynarki Wojennej. Sam w r. 1943 opracował Rozwój Marynarki Wojennej po wojnie, w którym m.in. postulował szeroki dostęp Polski do morza, od Świnoujścia do Kłajpedy..

Z biogramu autorstwa Zbigniewa Machalińskiego

 

 


Redakcja Polskiego Słownika Biograficznego życzy Państwu ciekawej lektury.