Najnowszy zeszyt PSB

W czerwcu 2017 ukazał się zeszyt 210 PSB. Jest to trzeci zeszyt tomu 51 Słownika.  

 

 

Zeszyt 210 (T. 51/3)

Obejmuje hasła: Świerczewski Eugeniusz - Święcicki Wojciech

     Z postaci średniowiecznych wybija się w zeszycie Święca (zm. 1308-1310), wojewoda pomorski z czasów Władysława Łokietka. Z biogramów staropolskich zwracają uwagę Janusz Świerczowski (ok.1460-1529), współtwórca zwycięstwa nad wojskami moskiewskimi pod Orszą, oraz Mikołaj Święcicki (ok. 1640-1707), biskup kijowski i poznański, zmarły w Wiedniu, w drodze powrotnej z wygnania. W gronie postaci XIX-wiecznych występuje Eleonora Świeykowska (1827-1892), orędowniczka sprawy polskiej we Francji, a  postaci XX-wiecznych Józef Świeżyński (1868-1948), premier rządu Rady Regencyjnej i Karol Świerczewski (1897- 1947), komunista i generał. Świat literatury reprezentują Julian Adolf Święcicki (1848-1932) i Ludwik Świeżawski (1906-1991), a świat nauki Heliodor Święcicki (1854-1923), lekarz, pierwszy rektor Uniwersytetu Poznańskiego. Są w zeszycie biogramy Rudolfa Świerczyńskiego (1883-1943), architekta, twórcy gmachów publicznych w Warszawie, oraz Janusza Świeżego (1884-1962), malarza. Warto też wymienić Karola Boromeusza Świerzawskiego (1735-1806), najsłynniejszego aktora pierwszego zespołu Teatru Narodowego, oraz Wacława Święcickiego (1848-1900), działacza socjalistycznego, twórcę pieśni „Warszawianka 19095 r.”. Osobne miejsce zajmuje rodzina nauczycieli i taterników, a w niej m.in. Leopold Świerz (1835-1911) i Mieczysław Świerz (1891-1929). Występują też w zeszycie intelektualiści ukraińscy, szeregiem nici związani z Polską: Paulin Święcicki (1841-1876) i Hilarion Święcicki (1876-1956). Są też obecni publicyści Józef Święcicki (1908-1946), zesłaniec syberyjski, i Józef Marian Święcicki (1904-1999), działacz katolicki. Jest też obecny Ignacy Świeży (1839-1902), działacz narodowy na Śląsku Cieszyńskim, oraz Mateusz Święcicki (1933-1985), kompozytor, m.in. twórca piosenek wykonywanych przez Karin Stanek i Czesława Niemena.

Życiorysy zamieszczone w zeszycie 210 PSB:  

Świerczewski Eugeniusz (dokończenie)
Świerczewski Karol (1897-1947), działacz komunistyczny, generał broni WP
Świerczewski Onufry (1798-1860), działacz konspiracyjny, zesłaniec
Świerczowski Janusz (ok.1460-1529), hetman wojsk zaciężnych
Świerczyna Bernard (1914-1944), organizator ruchu oporu w obozie Auschwitz
Świerczyński Jan Kotka (zm.1464), rycerz, kasztelan kruszwicki
Świerczyński Jan (1897-1969), generał brygady WP
Świerczyński Rudolf (1883-1943), architekt
Świerkiewicz Edward (1808-1875), malarz, aktor, reżyser teatralny
Świerkowski Ksawery (1897-1979), bibliograf, bibliofil, historyk książki
Świerz Leopold (1835-1911), nauczyciel, działacz turystyczny, taternik
Świerz Mieczysław (1891-1929), taternik, narciarz, pisarz
Świerz Tadeusz (1888-1949), inżynier leśnik, taternik, narciarz
Świerz-Zaleski Stanisław (1886-1951), malarz
Świerzawski Karol Boromeusz (1735-1806), aktor
Świerzbieński Romuald (1820-ok.1900), prawnik, lekarz
Świerzyński Adam (1914-1997), kompozytor
Świerzyński Michał (1868-1957), kompozytor, dyrygent
Świerzyński Saturnin (1820-1885), malarz, konserwator, nauczyciel rysunku
Świeszewski Aleksander (1839-1895), malarz pejzażysta
Świeszewski Jan (1806-1897), porucznik WP, powstaniec listopadowy
Świetlicka Anna (1905-1980), działaczka ludowa
Świetlicki Andrzej (1915-1940), działacz polityczny
Świetlicki Henryk (1898-1973), żołnierz Legionów Polskich, podpułkownik WP
Świetlicki Paweł (1699-1756), kaznodzieja luterański, teolog
Świetlik Konrad (1911-1998), wiceminister bezpieczeństwa publicznego
Świetliński Kazimierz (1886-1975), ksiądz, działacz polonijny
Świeykowska Eleonora (1827-1892), orędowniczka sprawy polskiej
Świeykowski Bronisław (1865-1956), ksiądz, pedagog, działacz społeczny
Świeykowski Jan (ok.1762-1837), deputat na Trybunał Koronny, targowiczanin
Świeykowski Leonard (ok.1721-1793), kasztelan kamieniecki, wojewoda podolski
Świeykowski Michał (ok.1764-1822), poseł na Sejm Wielki, targowiczanin
Świeykowski Marian (1817-1871), marszałek szlachty guberni wołyńskiej
Świeżawski Adam (1891-1940), działacz Stronnictwa Narodowego
Świeżawski Aleksander (zm.1758), chorąży lubaczowski, poseł na sejmy
Świeżawski Ernest (1843-1919), historyk, nauczyciel, publicysta
Świeżawski Leon (1870-1936), lekarz, literat, propagator ateizmu
Świeżawski Ludwik (1906-1991), poeta, prozaik, dramatopisarz
Świeżawski Stanisław (1895-1974), poseł na Sejm RP
Świeżawski Tadeusz (1881-1938), inżynier mechanik
Świeży Antoni (1829-1890), poseł na Sejm Krajowy w Opawie
Świeży Ignacy (1839-1902), ksiądz, działacz narodowy na Śląsku Cieszyńskim
Świeży Janusz (1884-1962), malarz, litograf, fotografik, etnograf
Świeżyński Józef (1868-1948), premier rządu Rady Regencyjnej
Świeżyński Kazimierz (zm.1799), marszałek powiatu pińskiego
Świeżyński Kazimierz Marian (1922-2000), profesor genetyki i hodowli roślin
Święca (zm.między 1308 a 1310),wojewoda słupski, gdański i pomorski
Święch-Barowa Irena (1909-1997), bibliotekoznawczyni
Święcicki Andrzej (zm. 1611), autor opisu Mazowsza
Święcicki Andrzej (zm. 1780), kasztelan połaniecki, poseł sejmowy
Święcicki Bolesław (1901-1976), dziennikarz, publicysta, wydawca
Święcicki Czesław (1911-1997), inzynier rolnik, gleboznawca
Święcicki Eugeniusz (1896-1961), pułkownik WP
Święcicki Grzegorz (1568?-1617), archidiakon wileński, hagiograf
Święcicki Heliodor (1854-1923), pierwszy rektor Uniwersytetu Poznańskiego
Święcicki Henryk (1852-1916), inżynier, ziemianin, poseł do Dumy Państwowej
Święcicki Hilarion (1876-1956), slawista, historyk sztuki, paleograf, muzeolog
Święcicki Jan (zm.1556), rotmistrz i dworzanin królewski
Święcicki Józef Gabriel (1799-1868), powstaniec listopadowy, emigrant
Święcicki Józef Marian (1904-1999), filozof, publicysta katolicki
Święcicki Józef (1908-1946, dziennikarz, publicysta
Święcicki Julian (1839-1912), powstaniec styczniowy, zesłaniec, jezuita
Święcicki Julian Adolf (1848-1932), historyk literatury, poeta, dramatopisarz
Święcicki Konstanty (ur. ok.1720), bernardyn, kanonista
Święcicki Ksawery (1895-1966), pułkownik Wojska Polskiego
Święcicki Maciej (1913-1971), prawnik
Święcicki Marek (1915-1994), dziennikarz, prozaik, publicysta
Święcicki Mateusz (1933-1985), kompozytor
Święcicki Mikołaj (1640?-1707), biskup kijowski i poznański
Święcicki Paulin (1841-1876), pisarz, nauczyciel, działacz oświatowy
Święcicki Stanisław (1615?-1696), biskup chełmski
Święcicki Tadeusz Stanisław (1893-1973), dziennikarz, publicysta
Święcicki Wacław (1848-1900), działacz socjalistyczny, poeta
Święcicki Walerian (1902-1946), kapelan wojskowy
Święcicki Witold Bronisław (1873-1951), ziemianin
Święcicki Witold Henryk (1893-1974), pułkownik WP
Święcicki Wojciech (zm. między1803 a 1806), sędzia grodzki radomski (dokończenie w z. 211)

 

  

Świerczewski Karol
Podczas walk w Hiszpanii przeprowadzał «stalinowskie czystki» wśród podwładnych, eliminując osoby uznane za trockistów i anarchistów, tropił agentów Gestapo i «polskiej defensywy»; osobiście rozstrzeliwał dezerterów oraz wydawał rozkazy zabijania jeńców. Mimo to «generał Walter», znany też jako «el general polacco», zyskał dużą popularność wśród żołnierzy brygad międzynarodowych i republikanów. W opiniach zachowanych w aktach Kominternu zauważano osobistą odwagę Ś-ego, ale również jego alkoholizm, niewielkie zdolności organizacyjne i błędy w dowodzeniu, prowadzące do klęsk i znacznych strat w ludziach.

Z biogramu autorstwa Mirosława Szumiły

 

Świerczowski Janusz
W kwietniu 1514 dowodził 4 tys. zaciężnych kor., których liczba w następnych miesiącach wzrosła do 14 tys. jazdy i 3 tys. piechoty. W bitwie pod Orszą 8 IX t.r. dowodził polskim hufem walnym, złożonym z ok. 9 tys. jazdy zaciężnej, który przyczynił się do rozbicia moskiewskiego pułku lewej ręki, a w końcowej fazie bitwy wspólnie z oddziałami lekkozbrojnej jazdy lit. woj. kijowskiego Jerzego Radziwiłła zmusił do ucieczki pułki walny i straży tylnej; Ś. został uznany, obok hetmana lit. Konstantego Ostrogskiego, za głównego autora orszańskiego zwycięstwa. 

Z biogramu autorstwa Mariusza Lubczyńskiego

 

Świerz Mieczysław
W październiku 1925 był z Władysławem Ziętkiewiczem sekundantem Stryjeńskiego w jego zatargu ze Stanisławem Ignacym Witkiewiczem; konflikt został zakończony polubownie. Razem z Chmielowskim wydał czterotomowy przewodnik taternicki Tatry Wysokie (Kr. 1925-6); książka, będąca najważniejszą pozycją w jego dorobku pisarskim, stanowiła pod względem rozmiarów i metodologii znaczący postęp w porównaniu z wcześniejszymi opracowaniami tego typu, wpłynęła też na rozwój taternictwa w l. międzywojennych. Przewodniki Ś-a były wykorzystywane przez kilka pokoleń turystów i taterników, udających się w góry. Od r. 1926 był Ś. w zarządzie Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (od r. 1927 Sekcja Ratunkowa PTT). Został w tym czasie sportretowany jako doktor Zwierz w powieści Andrzeja Struga ,,Wielki dzień. Kronika niedoszłych wydarzeń”

Z biogramu autorstwa Wiesława A. Wójcika

 

Świeykowska Eleonora
W l. sześćdziesiątych Ś. z siostrą Lizą coraz częściej bywała na dworze cesarzowej Eugenii i Napoleona III. Wyróżniające się urodą, «les belles Polonaises», cieszyły się powodzeniem na przyjęciach w Tuileriach. Wielbicielem Ś-iej był książę Karol de Morny, brat przyrodni Napoleona III, przewodniczący Izby Ustawodawczej, z którym grała na giełdzie paryskiej i wygrywała, jak mówiono, miliony. Kupiła wtedy willę w Biarritz. Znajomość z cesarzem próbowała wykorzystać na rzecz sprawy polskiej w czasie powstania styczniowego; z Biarritz, dokąd jesienią 1863 przeniósł się na pewien czas Napoleon III, pisała listy do Władysława Czartoryskiego, stając się nieformalną pośredniczką Hotelu Lambert w staraniach o poparcie przez cesarza powstania.

Z biogramu autorstwa Elżbiety Orman

 


Świeżyński Józef
Tekę ministra spraw wojskowych Ś. powierzył brygadierowi Józefowi Piłsudskiemu i podjął starania o zwolnienie go z internowania w Magdeburgu; starania te spotkały się 31 X z odmową kanclerza Rzeszy, księcia Maksymiliana Badeńskiego. Dep. Stanu Ś. przekształcił 26 X 1918 w Min. Spraw Zewnętrznych, a za przedstawicielstwo rządu wobec państw trójporozumienia i USA uznał kierowany przez Dmowskiego Komitet Narodowy Polski w Paryżu. Dn. 27 X t.r. rząd ogłosił ustawę o powszechnym obowiązku służby wojskowej; szefem Sztabu Generalnego formujących się wojsk polskich został gen. Tadeusz Rozwadowski. Mimo powierzenia 31 X Witoldowi Czartoryskiemu funkcji komisarza rządu na Galicję i Śląsk Cieszyński, gabinet nie został uznany przez zarządzającą tymi ziemiami Polską Komisję Likwidacyjną. Ograniczony do terytorium Król. Pol. i pozbawiony poparcia partii lewicowych, tracił szybko znaczenie. Aby je odzyskać, z inicjatywy ministra spraw wewnętrznych Chrzanowskiego, Ś. wypowiedział 3 XI posłuszeństwo Radzie Regencyjnej

Z biogramu autorstwa Tomasza Latosa

 

Święcicki Heliodor
Działalność uniwersytetu zainaugurowano 7 V w sali tronowej Zamku Cesarskiego; Ś. wygłosił patriotyczne przemówienie, skierowane głównie do młodzieży. Nadaną 10 V przez Komisariat Naczelnej Rady Ludowej nazwę Wszechnica Piastowska, jej senat zmienił 24 VI 1920 na Uniw. Pozn. (sam Ś. popierał nazwę pierwotną). Dn. 23 VI 1919 Komisja Uniwersytecka rozwiązała się, ale już 30 VI t.r. Ś. wznowił jej działalność (nadal pod swoim kierownictwem) w celu utworzenia wydziałów lekarskiego i teologicznego. Nowa Komisja działała do 31 III 1920, a Wydz. Lekarski uruchomiono 24 VII t.r. Od 1 X 1919 czynna też była uniwersytecka biblioteka.

Z biogramu autorstwa Andrzeja Dzięczkowskiego

 


Święcicki Mateusz
Ś. przyczynił się, z Karolem Musiołem, przewodniczącym Miejskiej Rady Narodowej w Opolu, oraz dziennikarzami Programu Trzeciego PR, Fiszerem i Jerzym Grygolunasem, do zorganizowania 19 VI 1963 I Krajowego Festiwalu Polskiej Piosenki w Opolu; został jego kierownikiem muzycznym, a piosenka Gdy pójdę w drogę, wezmę z sobą księżyc (słowa J. Ficowski) przyniosła mu nagrodę publiczności. Również w r.n. był kierownikiem muzycznym Festiwalu. W tym czasie powstały jego pierwsze szlagiery, Pod papugami (słowa B. Choiński i J. Gałkowski), nagrane w r. 1963 w studiu Programu Trzeciego PR przez Czesława Niemena z grupą «Bossa Nowa Combo», oraz Jedziemy autostopem (słowa ciż), wykonywany przez Karin Stanek. Obie piosenki stały się jednymi z najpopularniejszych utworów Ś-ego. Zorganizował w r. 1965 z Andrzejem Korzyńskim przy Programie Pierwszym PR Młodzieżowe Studio «Rytm», które działało do r. 1973 i nagrało ok. 1200 utworów instrumentalnych i piosenek, prezentując młodych wykonawców i znacznie wpływając na rozwój polskiego rock’n’rolla.

Z biogramu autorstwa Tomasza Lerskiego

 

Święcicki Mikołaj
Gdy wojska Augusta II zbliżały się do Warszawy, pozostał na miejscu i ze szwedzkim gen. A. Hornem przez dwa dni bronił przed nimi Zamku (podobno znajdowało się tam sześć jego własnych dział). Obrońcy skapitulowali 4 IX t.r., a Ś. dostał się do saskiej niewoli; wg Otwinowskiego «miał ręce po łokcie prochem uczernione, i brwi, także włosy na głowie poopalane, bo sam armaty nabijał, strzelał; nawet pokazało się na tego biskupa, że do samego króla Augusta w pałacu radziwiłłowskim stojącego rychtował działo». Dn. 8 IX wywieziono go pod eskortą z Warszawy. Nuncjusz O. F. Spada prosił Augusta II, by do wydania wyroku papieskiego zgodził się internować Ś-ego w którymś z polskich klasztorów, a 2 XII sejmik województw poznańskiego i kaliskiego w Kościanie zlecił marszałkowi Franciszkowi Radzewskiemu, star. wschowskiemu, zwrócić się do papieża w obronie prymasa i Ś-ego. August II uwięził jednak Ś-ego

Z biogramu autorstwa Igora Kraszewskiego i Michała Zwierzykowskiego

 

Święcicki Wacław
Warszawianka Ś-ego, zwana (dla odróżnienia od pieśni z r. 1831) także Nową Warszawianką albo Rewolucyjną Warszawianką, była często śpiewana podczas rewolucji 1905 r. (odtąd nazywano ją zwykle Warszawianką 1905 r.). Za jej wykonywanie i rozpowszechnianie groziła w Król. Pol. na mocy reskryptu z 9 XII 1905 kara więzienia lub grzywny. Była parafrazowana w anonimowych wierszach: „Dąbrowianka” (1906), „Lublinianka” oraz „Łodzianka” („Łodzianin” 1909 nr 35) autorstwa Bolesława Lubicz-Zahorskiego (pseud. Zygmunt Ból). Warszawiankę przetłumaczono na kilkanaście języków, oprócz rosyjskiego, m.in. na niemiecki (ok. 1900), gruziński (1901), bułgarski (ok. 1905), ukraiński (1905), czeski, ormiański, łotewski, rumuński (tłum. H. Furtuna), angielski, francuski, jidysz, hebrajski, wietnamski i koreański. Temat pieśni zacytował angielski kompozytor E. Elgar w preludium symfonicznym „Polonia” (1915). Napisana w r. 1936 przez V. O. Fernandeza do melodii „Marsza żuawów” i Warszawianki pieśń anarchistów hiszpańskich „A las barricadas”, była i jest obecnie oficjalnym hymnem Confederación Nacional del Trabajo.

Z biogramu autorstwa Alicji Pacholczykowej

 

 


Redakcja Polskiego Słownika Biograficznego życzy Państwu ciekawej lektury.